Αχώριστα μόρια : λέξεις που δεν μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο.
λαϊκά
Χωρίζονται σε
λόγια
Λαϊκά
Α. Στερητικό α (με αλλόμορφα το αν- και το ανα-)
Δηλώνει στέρηση και γενικά την αντίθετη σημασία απ’ ό,τι το β’ συνθετικό.
(κακός-άκακος, άξιος-ανάξιος, δουλειά-αναδουλειά.)
Β. Ξε- : Δηλώνει είτε το αντίθετο, είτε το πολύ είτε το έξω.
(ξεφεύγω (φεύγω έξω), ξεχειλίζω (βγαίνω έξω από το χείλος)ξεμακραίνω (μακραίνω πολύ) διψάω-ξεδιψάω, βάφω-ξεβάφω)
Γ.Ανά- : Δηλώνει είτε το πάνω, είτε το ξανά.
(ανασηκώνω (σηκώνω πάνω) αναπαλαιώνω (ξανακάνω παλιό) )
Λόγια
Α. Πρόκειται για αρχαίες προθέσεις :
-αμφί =και από τα δύο (αμφορέας, αμφίβιο, αμφιλεγόμενος)
-δια (-δι)=ανάμεσα (διαβαίνω)
-εις = μέσα (εισέρχομαι, εισβάλλω, είσοδος)
-εν (-εμ, -ελ) =μέσα (έλλογος, εννοώ, εντοιχισμένος)
-ενδό =μέσα (ενδοχώρα )
-επί (-επ, -εφ) = πάνω (έφιππος, επίγειος, επιβίωση)
-περί = γύρω/πολύ (περικυκλώνω ,περιβάλλω/περίφημος, περιζήτητος)
-προ= πριν (προβλέπω, προλέγω, προνοώ)
-υπερ= υπερβολικά (υπερχείλιση, υπερκατανάλωση, υπερπροσπάθεια, υπερκόπωση)
-υπό = κάτω/κρυφά ή λίγο/πίσω (υπόγειος, υπολοχαγός/ υπόκωφος, υποδηλώνω/υποχώρηση)
Β. Πρόκειται για αρχαίες άκλιτες λέξεις.
-άρτι = νωρίς (αρτιγέννητος)
-αρχί= πρώτος (αρχιερέας, αρχιστράτηγος)
-δυς = κάτι αρνητικό, κακό (δύσκολος, δυστύχημα, δυσπρόσιτος)
-ευ=καλό (εύκολος, ευτυχία, ευδιάθετος)
-αει= πάντα (αεικίνητος, αειθαλής)
-ημί= μισό (ημισέληνος, ημίθεος)
-ομό=έχει κάτι κοινό (ομόθρησκος, όμορος, ομοϊδεάτης)
-σύν (συγ-,συρ-συμ-συλ-συγκ)=μαζί (συμφοιτητής, συνεννοούμαι,συλλαλητήριο,συγκεντρώνω,συρράπτω)