Τα γράμματα της ελληνικής γλώσσας χωρίζονται σε φωνήεντα και σύμφωνα
Τα φωνήεντα είναι 7 και τα οποία είναι τα εξής: α, ε, η, ι, ο, υ, ω, λέγονται έτσι, επειδή από μόνα τους όταν εκφέρονται σχηματίζουν φωνή, δηλαδή συλλαβή.
Τα σύμφωνα είναι 17 και τα οποία είναι τα εξής: β, γ, δ, ζ, θ, κ, λ, μ, ν, ξ, π, ρ, σ (ς), τ, φ, χ, ψ, λέγονται έτσι, επειδή από μόνα τους δεν σχηματίζουν συλλαβή και πρέπει να ενωθούν με φωνήεν ή δίφθογγο.
π.χ. λό – γος, βῆ - μα, ἀ - ε – τός κτλ.
Διαίρεση των φωνηέντων
Τα φωνήεντα χωρίζονται σε μακρόχρονα, βραχύχρονα και δίχρονα
α) μακρόχρονα: η και ω, λέγονται μακρόχρονα γιατί οι αρχαίοι Έλληνες τα πρόφεραν σε μακρύ χρόνο, δηλαδή το η σαν /εε/ και το ω σαν /οο/, περίπου.
Β) βραχύχρονα: ε και ο, λέγονται βραχύχρονα γιατί οι αρχαίοι Έλληνες τα πρόφεραν σε σύντομο χρόνο.
Γ) δίχρονα: α, ι, υ, λέγονται δίχρονα γιατί άλλοτε είναι μακρά φωνήεντα και άλλοτε βραχέα
Οι μακρόχρονες συλλαβές σημειώνονται με μια παύλα (ή ευθεία γραμμή) –
Οι βραχύχρονες συλλαβές σημειώνονται με μια καμπύλη γραμμή (ή ποτηράκι) ˘
Διαίρεση των Συμφώνων
|
Είδη φθόγγων |
Κατά το φωνητικό όργανο |
Κατά το είδος της πνοής |
|||
|
Ουρανικά |
Χειλικά |
Οδοντικά |
|||
|
Άφωνα |
κ |
π |
τ |
ψιλόπνοα |
|
|
γ |
β |
δ |
μέσα |
||
|
χ |
φ |
θ |
δασύπνοα |
||
|
Ημίφωνα |
υγρά: λ, ρ |
||||
|
ένρινα: μ, ν, (και το γ πριν από τα κ, γ, χ, ξ) |
|||||
|
συριστικό: σ(ς) |
|||||
|
παλαιότερα ημίφωνα: F, j |
|||||
|
Διπλά:
|
ζ, (σ+δ ή δ+j = ζ) ξ (κ,γ,χ +σ = ξ) ψ (π.β.φ + σ = ψ) |
||||
Λέγονται:
Ø Ουρανικά (κ,γ,χ), γιατί προφέρονται με τον ουρανίσκο. Η γλώσσα ακουμπά στον ουρανίσκο.
Ø Χειλικά (π,β,φ), γιατί προφέρονται με τα χείλη. Τα χείλη ενώνονται κατά την προφορά.
Ø Οδοντικά (τ,δ,θ), γιατί προφέρονται με τα δόντια. Η γλώσσα ακουμπά τη δόντια.
Λέγονται:
Ø Ψιλά (κ,π,τ),επειδή προφέρονται με λεπτό ήχο.
Ø Δασέα (χ, φ, θ,),επειδή προφέρονται με παχύ ήχο.
Ø Μέσα (γ, β, δ),επειδή προφέρονται με μέσο ήχο, ούτε λεπτό, ούτε παχύ.
Λέγονται:
Ø Υγρά (λ,ρ), γιατί όταν προφέρονται, με τη βοήθεια της γλώσσα, παράγουν κάποια υγρότητα.
Ø Ένρινα (μ,ν), γιατί όταν προφέρονται η πνοή μας περνάει μέσα από τη μύτη (ρινική κοιλότητα).
Ø Συριστικό σ(ς), γιατί κατά την προφορά του ακούγεται ήχος σαν σφύριγμα.
Προσοχή !!!
Το γ είναι ένρινο μπροστά από τα ουρανικά (κ, χ, γ) και πριν το ξ
π.χ. ἂγκυρα, ἂγγελος, ἔλεγχος, σάλπιγξ
Το σ όταν βρίσκεται πριν από τα μέσα (β, γ, δ), τα ένρινα (μ,ν) και τα υγρά (λ.ρ) προφέρεται σαν /ζ/
Π.χ. εἰσβολή, προσδοκῶ, δυσμενής, δύσνους, πρόσληψις, εἰσροή.
Δίφθογγοι
Δίφθογγος λέγεται η μονοσύλλαβη προφορά δυο φωνηέντων.
π.χ. αι = ε, αυ = αβ ή αφ
Οι δίφθογγοι της αρχαίας ελληνικής είναι έντεκα (11):
α) οκτώ (8) κύριες: αι, ει, οι, υι, αυ, ευ, ηυ, ου.
β) τρεις (3) καταχρηστικές: ᾳ, ῃ, ῳ.
Όλοι οι δίφθογγοι είναι μακρόχρονοι, γίνονται όμως και βραχύχρονοι μόνο το αι και το οι, όταν βρίσκονται στο τέλος κλιτής λέξεις (χωρίς ληκτικό σύμφωνο).
Π.χ. μοῦσαι, οἶκοι, αντίθετα μούσαις, οἲκοις.
· Η δίφθογγος υι τη βρίσουμε μόνα μπροστά από φωνήεν, πχ. υἱός, μυῖα.
Ασκήσεις για εμπέδωση
Να χαρακτηρίσετε τις μακρόχρονες (-) και βραχύχρονες (˘) συλλαβές των παρακάτω λέξεων:
Τρο-φός, δί-και-ον, πει-ρῶ-νται, πό-λεις, ἔ-μπο-ρος, κά-πη-λος, τέ-χνην, πλεῖ-στοι, γο-νεῖς, παῖ-δες, ἥ-βη, εὑ-ρί-σκω.